Dlaczego coach nie pyta „dlaczego?”

Metoda coachingu ma swoje źródło w praktykach Sokratesa, który jako pierwszy dostrzegł istotność zadawania właściwych pytań i ich wpływ na rozwój umiejętności kreatywnego myślenia.  W czym zatem tkwi moc pytań coachingowych i czemu mają aż tak duże znaczenie dla osiągnięcia przez nas sukcesu? Przekonajcie się sami…

Czy zdarza Ci się w obliczu trudnej kwestii wznosić oczy do nieba i mówić do siebie: „Dlaczego ja?”. Jeśli tak, to czas to zmienić. Najprościej jest to zrobić, korzystając z formuły otwartych pytań coachingowych stawianych samemu sobie. Takie pytania kierują bowiem myślenie na tory prowadzące do konkretnych rozwiązań i działań, natomiast „dlaczego?” może nas skierować wyłącznie na bocznicę…

Kiedy pytamy: „Dlaczego?”, nie poszukujemy rozwiązań problemu lub niepowodzenia, tylko jego źródeł. Te poszukiwania koncentrujemy na otoczeniu albo na sobie. Najczęściej przynoszą one niezbyt motywujące wnioski, typu „Świat jest niesprawiedliwy” (źródło zewnętrzne) albo też „Jestem nieudacznikiem”, „Nigdy mi się nie udaje” (źródło wewnętrzne), co nie tylko w pewnym zakresie usprawiedliwia nasze niepowodzenia, ale także wzmacnia negatywne, ograniczające nas przekonania o nas samych i naszym otoczeniu. Praktykując „dlaczego?”, szybko możemy ukształtować negatywne wzorce myślenia o nas samych.

Zatrzymujemy się wówczas na etapie negatywnych doświadczeń i tkwimy w miejscu, w dodatku w bardzo niewygodnej pozycji. W przypadku coachingu jest inaczej, owszem rozpoczynamy od punktu, w którym się znajdujemy, ale patrzymy przed siebie i opracowujemy takie działania, które wpłyną na zmianę naszej sytuacji w pozytywny sposób. W praktyce coachingu spojrzenie wstecz jest dozwolone tylko wówczas, gdy możemy się czegoś z danej sytuacji nauczyć. Gdy coach pyta: „Co następnym razem mógłbyś zrobić inaczej?”, to właśnie po to, by z negatywnych doświadczeń wyciągnąć wnioski na przyszłość. Każdy coach powie, że w życiu nie ma porażek, są tylko lekcje. Najważniejsze jest to, aby z tych lekcji jak najefektywniej korzystać. Z drugiej strony, warto także pamiętać, że jeśli raz zrobimy coś źle, to jest to po prostu błąd, ale jeśli kolejny raz postąpimy tak samo, to jest już decyzja. Wyciągajmy więc mądre wnioski z życiowych lekcji.

Aby uczyć się jak najszybciej siebie doskonalić, w metodzie coachingu stosuje się tak zwane pytania otwarte typu „W”, oczywiście z wyłączeniem pytania „Why?” (dlaczego). Są to pytania rozpoczynające się wyrażeniami: Who? (kto), What? (co), When? (kiedy), Where? (gdzie, w jakich obszarach). Oprócz tych wyrażeń, jest jeszcze jedno bardzo ważne, rozpoczynające się literą „H” – How? (jak). Coach może na przykład zadać pytanie: „Jak Twój brak podjęcia decyzji wpływa na Twój dobrostan? Kto może pomóc Ci w nauce? Jak inaczej mógłbyś postąpić w tej sytuacji? Co wskazuje na to, że mało efektywnie gospodarujesz swoim czasem? Kiedy rozpoczniesz działanie? W jakich obszarach dostrzegasz potrzebę rozwoju?”. Pytania tego typu nazywamy otwartymi ze względu na to, że w istocie otwierają mózg na nowe ścieżki myślenia i nowe perspektywy. Jak? Gdzie? Kto? Co? Kiedy? – stymulują do poszukiwania możliwych rozwiązań i opcji działania. Dlaczego? – jedynie wyjaśnia, a wręcz usprawiedliwia obecny stan rzeczy. Zastanów się na przykładzie własnych doświadczeń, co się działo, gdy zapytałeś swojego pracownika albo kolegę z zespołu: „Dlaczego to zrobiłeś?” albo „Dlaczego tego nie zrobiłeś?” – często dodatkowo z wyrzutem lub zawodem w głosie. Z pewnością pytana osoba starała się w ten czy inny sposób wytłumaczyć zaistniałą sytuację, próbując doszukać się jej przyczyn, co czasami tym bardziej utwierdzało tę osobę, że zrobiła dobrze albo po prostu nie miała innego wyjścia. O ile bardziej na korzyść zmieni się sytuacja, gdy zaczniemy pytać na przykład tak: „Jak możemy poprawić ten projekt? W jakich obszarach możemy poszukać rozwiązań? Co można zrobić lepiej następnym razem? Kto osiągnął w tym obszarze sukcesy? Czego możemy się od niego nauczyć? Kto może nas wesprzeć swoją wiedzą?”.

Zachęcam więc do stosowania otwartych pytań coachingowych, zarówno w stosunku do siebie, jak i do innych osób, z którymi współpracujemy i żyjemy na co dzień. Na pewno zobaczycie, jak wzrośnie efektywność waszej pracy, poprawi się komunikacja i wzrośnie motywacja do działania!

 

Marta Czerwiec
Główny Analityk
Dział Organizacji i Rozwoju Zawodowego
Biuro Zarządzania Kapitałem Ludzkim ARR